Ayvalık’ın kalem kabukları ‘pinalar’ ölüyor! – Müge Okur

Ayvalık’ta “Pina” olarak bilinen Pinna nobilis (kalem kabuklu yumuşakçalar) Avrupa kökenli bir parazitin tehdidi altında. Birkaç yıl önce “Pina tarlası” olarak anılan deniz meraları şimdi hızla “Pina mezarlığı”na dönüyor.

Birkaç yıl önce pinalara musallat olan gizemli bir parazit ilk olarak İspanya kıyılarında görüldü. Parazitin bulaştığı popülasyonda ölüm oranı %99’u buluyor. Bu tam anlamıyla toplu ölüm anlamına geliyor. İspanya’da parazitle ilgili araştırmalar yürüten bilim insanları enfekte olan canlıların sindirim bezlerinde bulunan yeni bir haplosporidian parazit türüne dikkat çekiyorlar. Parazitin pinaları ölüme nasıl götürdüğü net değil, ancak bilim insanları pinaların sindirim sistemine saldırdığını ve kabuklarını kapatamaz hale getirdiğini tespit ettiler. Parazit zamanla sindirim bezlerinin tıkayarak canlının ölümüne neden oluyor. Kabuklarını kapatamayan pinalar bir yandan hastalıkla boğuşurken bir yandan da diğer canlıların açık hedefi haline geliyor. Popülasyona bulaşan parazit canlıların hayatta kalma şansını da ortadan kaldırıyor.

Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nden Maria Del Mar Otero bir yıldan kısa sürede İspanya kıyılarının yok olduğunu Fransa, Malta, Tunus ve İtalya’nın bazı bölgelerinin de parazitten etkilendiğini söylüyor.

Bilim insanlarının Haplossporidium pinnae adını verdikleri parazit Akdeniz kıyılarını ele geçirmiş görünüyor. Geçtiğimiz ay Ayvalık Çevre Koruma Derneği tarafından gerçekleştirilen “Biraz da sualtını konuşalım” adlı panelde Ayvalık’ta da pinaların toplu ölümlerle karşı karşıya kaldığına, pina meralarının ölü pinalarla dolu olduğuna dikkat çeken katılımcılar avcılıkta kullanılan algarnaların yanı sıra Avrupa kökenli bu parazitin de çok fazla etkili olduğunu anlattılar. Düzenli olarak bölgede dalış yapan Mehmet Yılmaz Tabanlı pina ölümlerini doğrulayarak önüne geçilemez bir kırım haline geldiğine dikkat çekiyor. Yine her yıl Pateriça ve civarında dalış yaparak pina ve diğer deniz canlılarını gözlemleyen Çetin İşten de benzer yönde gözlemlerini aktarıyor.

Akdeniz kıyılarında ölüm saçarak pinaları avlayan parazit Ayvalık sularına da ulaşmış gibi görünüyor. Ancak bu durumun yeni olmadığı da dikkate değer. Geçtiğimiz yıl Ayvalık’ta dalışlarını gerçekleştiren diğer dalgıçlar ise özellikle Pateriça ve Hasır Adası çevresinde hiç canlı bireye rastlamadıklarını söylüyorlar. Durumun oldukça kötü olduğunu belirterek başka bir kaygılarını da eklemeden geçemiyorlar; “İlerleyen dönemde Ayvalık ve Cunda balıkçılarının önemli geçim kaynağı olan ahtapot sayısında da azalma olacak diye düşünüyoruz. Zira ahtapotun menüsünde pinalar çok önemli yer tutar.”

Pinalar besin ya da dekoratif amaçlı kullanılmak üzere yerlerinden sökülüyor. Son yıllarda algarna benzeri deniz tabanını süpüren ağlar yüzünden kırılmaları ya da yerlerinden sökülmeleri yaşam döngüleri açısından ciddi tehlike arz ederken bir de parazitin kurbanı olmaları türlerini gerçek anlamda tehlikeye sokuyor. Acil olarak önlem alınmazsa birkaç yıl içinde (o kadar da sürmeyebilir) pinalardan geriye yalnızca görme şansına erişenlerin anlatımları ve fotoğrafları kalacak. Ancak iyi bir kurtarma programı ile pinaları yaşatma şansımız da olabilir. Öncelikle pinaların yaşam alanlarının her ay düzenli olarak gözlemlenmesi gerekiyor. Toplu ölümlerin yaşandığı yerlerde analizler yapılarak (histolojik ve moleküler analiz) enfekte olup olmadıklarının belirlenmesi gerekiyor. Sonraki aşamalarda ise kurtarma alanları oluşturmak gerekiyor. Elbette tüm bunların yapılabilmesi için öncelikle duyarlılık yaratmak ve konusunda uzman kurumlar ve yerel işbirlikleri oluşturarak harekete geçmek gerekiyor. Bilimsel araştırmalarla pinaların Ayvalık’ta ne durumda olduğunun tespit edilmesi de oldukça önemli bir yer tutuyor.

Ayvalık’ta yok olma tehlikesi ile yüz yüze kalan bazı türler var. Nedenlerin başında elbette aşırı ve bilinçsiz avlanma geliyor. Ancak bu türlerin yok olması insan hayatını da derinden etkileyecek tehlikeleri beraberinde getirme olasılığını taşıyor. Pinalar gibi deniz canlıları organik parçacıkları süzerek deniz suyunun temizlenmesine ciddi bir katkı sağlıyor. Bu canlıların ard arda yok olmaları çevresel felaketler zincirine kaçınılmaz şekilde büyük bir halka ekleyeceğe benziyor.

Görsel Kaynak: Mehmet Yılmaz Tabanlı

Kaynak:

https://apnews.com/0e4850628deb4076be66c3a4a40cf6f1?fbclid=IwAR3s4R38lQkNuXEo3UrggNUWruRy1_dHYE82aZYp9XmjEIZ_j_BZNV9HKgs

https://www.iucn.org/news/mediterranean/201805/pinna-nobilis-mass-mortality-outbreak-mediterranean-%E2%80%93-call-action-central-and-western-mediterranean-countries?fbclid=IwAR3s4X02UGRl1zbVz5TPtIOUvOpb6UPpnbg2LmknNknEzwImZbbc-3mRPLQ

https://www.iucn.org/news/mediterranean/201805/pinna-nobilis-mass-mortality-outbreak-mediterranean-%E2%80%93-call-action-central-and-western-mediterranean-countries?fbclid=IwAR3s4X02UGRl1zbVz5TPtIOUvOpb6UPpnbg2LmknNknEzwImZbbc-3mRPLQ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir